นักสืบหาต้นตอมลพิษ และหมอตรวจสุขภาพแม่น้ำ
AI Care คือระบบวิทยาศาสตร์พลเมืองที่เสริมด้วย AI ให้ชุมชน นักเรียน และหน่วยงาน ร่วมกันสังเกต ตรวจ และตัดสินใจเรื่องน้ำ เริ่มจากกรณีมลพิษข้ามพรมแดนในแม่น้ำกก
1
ปัญหาที่เราเห็น
เดือนเมษายน 2568 สมาคมแม่น้ำเพื่อชีวิตรายงานว่าจับปลาแค้ที่มีตุ่มขึ้นตามตัวได้หลายตัว คนริมน้ำเริ่มกลัว การกินปลาในพื้นที่ลดลงราว 90%3
หน่วยงานรัฐมีข้อมูลอยู่แล้ว เก็บกว่า 200 ข้อมูลทุก 2 สัปดาห์3 แต่ตัวเลขอย่างเดียวไม่ได้บอกชาวบ้านว่า ดื่มน้ำได้ไหม กินปลาได้ไหม ลงเล่นน้ำได้ไหม
และต้นตอของปัญหาอาจอยู่นอกประเทศ แม่น้ำไหลข้ามพรมแดน มลพิษก็ข้ามมาด้วย
สิ่งที่ AI Care ทำ
- พลเมืองเห็นก่อนคนในพื้นที่สังเกตและรายงานสิ่งผิดปกติ แล้ว AI กับผู้เชี่ยวชาญช่วยตรวจข้อมูลก่อนใช้
- เซ็นเซอร์วัดจริงเซ็นเซอร์ที่ AI ปรับเทียบ วัดสารหนู ตะกั่ว และปรอทในน้ำ
- Digital Twinแม่น้ำกกจำลองในคอมพิวเตอร์ ใช้งานตั้งแต่ มี.ค. 2569 ออกรายงานทุกเดือน1
- นิติวิทยาศาสตร์ตามหาต้นตอของสารหนู และบอกว่ามั่นใจแค่ไหน
- AI เพื่อนคู่คิดRAG-AI ช่วยอ่านข้อมูล แล้วแปลเป็นคำแนะนำความปลอดภัย
2
หนึ่งปีผ่านไป เรารู้อะไรแล้ว2
| คำถาม | สิ่งที่พบ |
|---|---|
| ทำไมปลาแค้เป็นตุ่ม | หลักฐาน 3 ด้านชี้ว่าโลหะหนักในตะกอนทำให้ภูมิคุ้มกันของปลาตก แล้วพยาธิเข้าโจมตีจนเป็นตุ่มอักเสบ |
| สารหนูมาจากไหน | นิติวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อมยืนยันว่า 60–70% มาจากเหมืองแร่หายากต้นน้ำในประเทศเมียนมา |
| ดื่มน้ำได้ไหม | เสี่ยงสูง ถ้าดื่มน้ำจากแม่น้ำโดยตรง · เสี่ยงต่ำมาก ถ้าดื่มน้ำประปา |
| กินปลาได้ไหม | ไม่เกินมาตรฐาน โลหะหนักในเนื้อปลาไม่เกินมาตรฐาน |
เป็นผลการวิจัย ไม่ใช่ประกาศทางราชการ
3
บทบาทของเรา
เราเป็นผู้ให้ความรู้และผู้สนับสนุน ไม่ใช่เจ้าของข้อมูลแต่เพียงผู้เดียว อยากให้ชุมชนรู้สึกว่าแพลตฟอร์มนี้เป็นของเขา
- ให้ความรู้หลักสูตรออนไลน์และกิจกรรมภาคสนาม สำหรับนักเรียนและชุมชน
- สนับสนุนให้เครื่องมือ ข้อมูล และคำปรึกษา ให้ชุมชนสร้างผลงานของตัวเอง
- เปิดข้อมูลใช้ฟรีอย่างมีความรับผิดชอบ และติดตามผลการนำไปใช้
4
ทีมงานและภาคี
- นักวิทยาศาสตร์พลเมืองที่ผ่านการอบรม
- 60
- นักวิจัยพี่เลี้ยง
- 15
- หน่วยงานที่ร่วมใช้ใน 4 จังหวัด
- 12+
ตัวเลข ณ 17 สิงหาคม 25691
- มหาวิทยาลัยนเรศวรคณะวิศวกรรมศาสตร์ และวิทยาลัยนานาชาติ
- สมาคมแม่น้ำเพื่อชีวิตเครือข่ายประมงและชุมชนริมน้ำ
- DHIแบบจำลองแม่น้ำและ Digital Twin
- สกสว.ผู้สนับสนุนทุน
รายชื่อและภาพทีมงานจะเพิ่มเมื่อได้รับอนุญาตจากแต่ละคน
แหล่งที่มา
- รายงานความคืบหน้า 90% ระบบวิทยาศาสตร์พลเมืองที่เสริมด้วย AI (AI x CS) ตัวเลข ณ 17 สิงหาคม 2569
- ผลวิจัยรอบ 1 ปี เรื่องปลาแค้และสารหนูในแม่น้ำกก โดยทีมวิจัยมหาวิทยาลัยนเรศวร สมาคมแม่น้ำเพื่อชีวิต และ สกสว. (2569)
- ปลาปลอดภัย by Open Science: ข้อมูลหน่วยงานรัฐกว่า 200 ข้อมูลทุก 2 สัปดาห์ และการกินปลาในพื้นที่ที่ลดลงราว 90%